Yazı Detayı
05 Temmuz 2020 - Pazar 00:33 Bu yazı 3523 kez okundu
 
İngiliz Usulü İhale, Hollanda Usulü İhale ve İhalelerin Kısa Tarihçesi
Yusuf YOGUN
yusufyogun@gmail.com
 
 

     Bu yazımda daha önce kaleme aldığım “4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu Kapsamında Yapılan İhalelerde Elektronik Eksiltme İşlemi” ve Yerli Malı Üretiminin Önemi ve Mal Alımı İhalelerinde Yerli Malı Uygulamaları” konularının anlam kazandığı ve kendine yer edindiği, ihale mevzuatlarında bahsedilen ihale yöntemlerinin tarihsel bağına değinmek istiyorum.

 

        Alım ve satım ilişkilerine ilişkin olarak yapılan incelemelerde, tarihteki ilk örneklerin M.Ö. 500’lü yıllarda Babil Krallığı tarafından kadın satışları üzerine yapıldığı belirtilmektedir. En bilinen ve birçok kez beyaz perdede kendisine yer edinen ihaleler ise İngiltere’de ki müzayedelerin olduğu ve bu müzayedelerde genellikle antika eşyaların satışının yapıldığını izlemişizdir. Dünya coğrafyasının birçok farklı noktasında, farklı türde ki malzemelerin, özgün yöntemler ile tarih boyunca alım/satım işlemlerinin yapıldığını ve günümüze kadar uzandığını da bilmekteyiz.

 

       Ülkemiz yakın tarihinde ise, Kamu marifetiyle bu işlemlerin tesis edilebilmesi için 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve devamında ise 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile getirilen yöntemler ile ihaleler yapılmaktadır. Söz konusu kanunlarda, ihalelerin (alın/satım) hangi yöntemler ile yapılacağı, uyulması gereken temel ilkelerin neler olduğu ve hatta kanunda belirtilen yasak fiil ve davranışlara karşı taraflara uygulanacak yaptırımlar hususu dahil olmak üzere birçok mevzu detaylı olarak yer edinmiştir.

 

     Yukarıda da belirttiğim gibi bu yazımda, birçok ülkede uygulanan ihale yöntemlerinin esasını oluşturan ve tarihsel geçmişi bakımdan kabul gören temel iki ihale yöntemini kısaca anlatmaya çalışacağım.

 

       I. İngiliz Usulü İhale (Artan Fiyat);

      Bu ihalelerde tek bir adet malzeme üzerinden ihaleye yapılabildiği gibi birden fazla malzeme için ihaleye çıkılabilmektedir. Birden fazla malzemenin ihaleye edildiği durumlarda her bir malzeme için ayrı ayrı teklifler alınmaktadır. 

 

     İngiliz usulü ihalelerde, ihaleye çıkarılan malzemeler için ihale öncesinde uzmanlar tarafından malzeme değerince bir bedel belirlenir ve bu bedel ihalenin başlangıç fiyatıdır. Uzmanlar tarafından belirlenen bu bedel üzerinden istekliler tarafından artırımlar yapılır ve hiçbir istekli bu bedelin altında teklif veremeyeceği gibi isteklilerce verilen tekliflerin bir önceki istekli tarafından verilen teklifin üstünde bir fiyat vermesi gerekmektedir.

 

       İngiliz usulü ihalelerin temel amacı rekabet ortamı yaratılarak satışa sunulan malzemenin fiyatını olabildiğince yükseltmektir. Bu tip ihalelerde isteklilerin temel amacı ise satışa konulan malzemenin değeri nispetinde ve diğer istekliler tarafından yapılan tekliflere göre en düşük fiyat ile satışa sunulan malzemeyi almaktır. İngiliz usulü ihalelerde, satışa sunulan malzeme için verilmiş olan bir önceki fiyat genel olarak bir sonraki fiyatı tetiklemekte ve teklifin oranını belirlediği görülmektedir.

 

       İngiliz usulü ihalelerin dezavantajlarından en önemlisi ise, ihaleye katılım için herhangi bir şartın olmamasıdır. Bu nedenle de isteklilerin potansiyeline yani iş deneyimlerine bağlı olarak fiyat yükseltmeleri neticesinde ihalede satışa sunulan malzemenin değerinden daha yüksek bir fiyata ihale edilebilmektedir.

 

       Söz konusu yöntemde zaman sınırlamasına ilişkin çeşitli düzenlemelerin yapıldığını görmekteyiz. Zaman sınırlamasına örnek olarak, 20. yüzyılın başlarına kadar, gayrimenkul satışlarında mumun yanma süresi zaman kısıtı olarak alındığı görülmektedir. Mumun yanma süresince istekliler tarafından teklilerin arttırıldığı görülmektedir. Mum sönmeden en yüksek fiyatı veren istekli ihaleyi kazanmış sayılırdı.

 

       Konunun daha anlaşılabilmesi için günümüzde yapılan ihalelerden örnek vermek gerekirse Kurumlar tarafından yapılan kantin yeri kiralama ve hurda satış ihalelerini örnek verebiliriz.

 

          II. Hollanda Usulü İhale (Azalan Fiyat);

     Hollanda’da çiçek ihalelerinde kullanıldığı için uygulanan yöntemin adı Hollanda ihalesi olarak geçmektedir. Aynı zaman bu yöntem tarihte İsrail’ de balık, Kanada’ da ise tütün satışında kullanılmıştır. Açıkçası bu yöntemi, İngiliz usulü ihalenin tam tersi olarak da tanımlayabiliriz.

 

          Bu yöntemde, ihale yüksek bir fiyattan başlar. Sürekli düşen fiyata bağlı olarak isteklilerin bir tanesinin fiyatı kabul etmesi ile ihale durmaktadır. Bununla beraber, eğer birçok malzemenin ihalesi yapılıyorsa, fiyatlar düştükçe her ürün için bir alıcı, sadece bahsi geçen ürün için talebini belirtir. Bir başka deyişle, ilk ihaleyi kazanan, kendinden sonra kazananlardan daha yüksek bir fiyat öder. İhale konusu mallar bitince ihale sonuçlanır.

 

       Hollanda ihale usulü yani azalan fiyat metodu, artan fiyat (İngiliz ihale Usulü) ile karşılaştırıldığında, İngiliz Usulü İhalelerde verilen fiyat teklifleri isteklilerin rekabetine bağlıdır. Ancak bu yöntemde, eğer teklif veren istekli malzemeyi çok istiyorsa, ürünü almak için hızlı davranır ve öngördüğü fiyata malzemeyi almak ister.

 

       İngiliz Usulü İhaleler yani artan fiyat ihale yönteminde, fiyatlar artarken en yüksek fiyat teklifini veren katılımcı, Hollanda Usulü İhalelerde yani azalan fiyat ihale yönteminde ise en hızlı davranan katılımcı ihaleyi kazanmaktadır.

 

       Bu iki ihale usulünün dışında bu yöntemlerin türevleri şeklinde olan Japonya ihale usulünü, Vickrey ihale usulünü, Ardışık ihaleleri, Anlık teklif sistemini, Rastsal Teklif sistemlerini, Double Dutch ihale yöntemlerinin olduğunu, bu yöntemlerin de tarihsel bir geçmişinin ve temellerinin olduğunu bilmeliyiz.

 

       Aslında hayatımızın her anında sıklıkla yapmış olduğumuz alışveriş işlemleri de bir çeşit ihaledir. Yazımın başında belirttiğim gibi, M.Ö. 500’lere kadar uzanan ihaleleri çeşitlendirmek mümkündür.

 

       Bu yöntemleri anlatmaya çalışmamın diğer bir nedeni, zamanımızın önemli bir bölümünü ihale mevzuatı üzerine yorumlarda bulunarak, karşılaşılan sorunların mevzuat içerisinde ki yerini aramakla geçirdiğimizden dolayı yapmış olduğumuz işlemlerin yani ihale yöntemimizin nerelerden referans alındığı hususunu maalesef gözden kaçırmış olduğumuz gerçeğidir. Bunun günlük hayatımızda ne gibi bir faydası olabilir diyebilirsiniz fakat unutmayınız ki geçmişi bilmemiz, geleceği anlamımız ve anlamlandırmamız açısından hayati bir önem taşımaktadır.

 

Saygılarımla…

 

Kaynakça:

Kamu İhalelerinde Rekabetin Sağlanması ve Korunması, U.EMEK, Kasım 2002

Sermaye Piyasasında Gündem, Ö.Çikot, Temmuz 2008

 
Etiketler: İngiliz, Usulü, İhale,, Hollanda, Usulü, İhale, ve, İhalelerin, Kısa, Tarihçesi,
Yorumlar
Haber Yazılımı